حقوق بین الملل - حل و فصل اختلافات بین المللی

حقوق بین الملل

دیوان داوری دعاوی ایران و آمریکا

یکی از تحولاتی که در حقوق بین الملل اتفاق افتاده ایجاد نهاد های داوری بین المللی بوده است .این نهادها اختلافات بین دولت ها را حل و فصل می کنند واز طرفی اختلافات بین شرکت ها و اشخاص با دولت  را رسیدگی می کنند.از مهمترین محاکم داوری بین المللی می توان به دیوان داوری ایران و آمریکا اشاره کرد .این نوشتار به بررسی مختصراین دیوان می پردازد.
در 4 نوامبر 1979 میلادی ، 42 تن از اتباع آمریکایی توسط انقلابیون در تهران  گروگان گرفته می شوند . آمریکا دادخواستی را برای دیوان بین المللی دادگستری سازمان ملل متحد در این رابطه ارائه می کند. آمریکا از سوء رفتار با اتباع خود وهمچنین مصادره اموال آنها و نقص قراردادها از سوی مقامات ایرانی و ایران  نیز از مداخله مستمر آمریکا در امور داخلی خود ، نقض قراردادها توسط اتباع امریکا و مسدود کردن اموال ایران توسط آمریکا شکایت کرد. بعید بود دو کشور به حل و فصل مقطوع رضایت دهند.در این میان دولت الجزایر با وساطت خود توانست توافقی را که مورد پذیرش طرفین بود بوجود آورد که نتیجه آن ((بیانیه الجزایر)) بود.
در 19 ژانویه 1981 میلادی ایران و آمریکا بیانیه الجزایر را امضا کردند. این بیانیه حاوی محورهای اصلی و موارد کلی مورد توافق طرفین برای حل و فصل اختلافات است .
تعهدات آمریکا در برابر ایران عبارتند از:
-    اعاده وضع مالی ایران حتی الامکان به وضعیت قبل از 23 آبان 1358(تاریخ صدور دستور اجرایی رییس جمهور آمریکا مبنی بر انسداد دارایی های ایران ) و نیز تامین تحرک و انتقال آزاد آنها در قلمرو قضایی آمریکا.
-    لغو محدودیت های مالی علیه ایران و خاتمه دعاوی و لغو کلیه توقیف ها و احکام قضایی صادره علیه ایران و سازمان های دولتی که در آمریکا و همچنین استرداد دعوای مطروحه از جانب آمریکا علیه ایران در دیوان بین المللی دادگستری.
-    عدم دخالت آمریکا در امور داخلی و نظامی ایران .
-    مساعدت در بازگرداندن اموال خانواده پهلوی  به ایران .
تعهدات جمهوری اسلامی ایران در برابر آمریکا:
-    آزادی 52 تن از اتباع آمریکا
-    تودیع وجوه در دو حساب برای تسویه بدهی های بانکی و بدهی های وام های سندیکایی و نیز در یک فقره حساب تضمینی دیوان داوری (موضوع بند 7 بیانیه کلی ) برای پرداخت محکوم به احکام صادره علیه ایران.
تعهدات مشترک طرفین عبارت است از ارجاع دعاوی و اختلافات بین اتباع هر یک از طرفین علیه دولت طرف مقابل و نیز دعاوی بین دو دولت که ناشی از قراردادهای خرید و فروش کالا یا خدمات باشد به یک داوری بین المللی که در اجرای آن دیوان داوری ایران و آمریکا تشکیل گردید. .
نحوه برگزاری این داوری در سند دیگری به نام (( بیانیه حل و فصل دعاوی )) آمده است .
در این بیانیه سازو کار حل وفصل اختلافات از طریق داوری بین المللی پیش بینی شده است .این دیوان بر اساس اعلامیه حل وفصل اختلافات تشکیل شد و مقر آن در لاهه قرار دارد و صلاحیت رسیدگی در مورد ادعا های اتباع آمریکا علیه ایران و اتباع ایران علیه آمریکا و ادعا های قراردادی بین دو دولت که ظرف شش ماه توسط طرفین به طور مستقیم حل و فصل نشده اند ، را دارد.دیوان داوری دارای 9 عضو است . سه عضو یران و سه عضو توسط آمریکا انتخاب می شوند . این شش عضو سه عضو دیگر را انتخاب می کند.
طرفين طي ماده 5 بيانيه حل و فصل دعاوي به طور نسبتاً مفصلي قانون حاكم بر دعاوي مطروحه نزد ديوان را تعيين كرده و دستورالعمل مشخصی به ديوان داده اند. ماده مذكور مقرر مي دارد:
((هيأت داوری اتخاذ تصميم درباره تمام موارد را براساس رعايت قوانين انجام خواهد داد و مقررات حقوقی و اصول حقوق تجارت و حقوق بين الملل را - كه قابل اعمال تشخيص دهد - به كار خواهد برد و در اين مورد كاربردهای عرف بازرگانی، مفاد قرارداد و تغييرات اوضاع و احوال را درنظر خواهد گرفت.))
از آنجا كه ديوان داوری مرجعی چند صلاحيتی است، ماده مذكور منابع حقوقی مختلفی را در اختيار ديوان قرار مي دهد تا از آنها موازين و قواعد حقوقی مورد نياز خود را حسب مورد استخراج و در دعوای مربوط اعمال كند . اما با كمي تعمق معلوم خواهد شد كه محور اصلي و مركز ثقل رژيم قانون حاكم ديوان، حقوق بين الملل عام است و منابع حقوقي مندرج در ماده مذكور همگي به حقوق بين الملل برمي گردند
آرای صادرشده علیه ایران از طریق حساب وثیقه ای پرداخت می شوند که به موجب اسناد الجزایر گشایش یافته است . در این خصوص برای تضمین آرای که به نفع ایران صادر می شوند وجود ندارد .
پرداخت های ایران حدود 2/2 میلیارد دلار پرداخت شده است و دریافت های ایران حدود 2/1 میلیارد دلار می باشد . ذکر این نکته نیز لازم است که در ازای پرداخت های انجام شده ، اموال زیادی نیز طرف ایرانی دریافت کرده است که بعضی اقلام مهم آن عبارتند از : کارخانه پلی اکریل اصفهان ، دو فروند هواپیمای بوئینگ ، تعداد 7200 دستگاه موتور خودروی سواری ، تجهیزات صنعتی اکتشافی یا حفاری نفت ، نیمی از سهام شرکت سهامی خارک که کارخانه عظیم پتروشیمی در خارک داشته است ،مقادیر زیادی مانده حسابهای بانکی آمریکایی ها ، سهام بانک ها و شرکت ها و موسسات و نیز سایر اموال عینی که همگی به مالکیت ایران در آمده است . فعالیت این دیوان از تیرماه 1360 شروع شده و ادامه دارد که 3963 دعوی اقامه شده است. دیوان داوری ایران و آمریکا هر سه ماه یکبار با اعلامیه مطبوعاتی منتشر می کند و آمار دعاوی و عملکرد خود را به اطلاع می رساند.

چاپ شده در مجله دریچه دانشگاه آزاد اسلامی.

+ نوشته شده در  چهارشنبه هجدهم آذر 1388ساعت 11:57  توسط صالح صدیقی  |